DE GROENTENTUIN


HOOFDSTUK 3 - Wat te doen tegen plagen en ziekten in gewassen

MOCHT U TOCH LAST HEBBEN VAN PLAGEN EN ZIEKTEN?
Op deze pagina enige raad en recepten zonder gif!

Het bestrijden van bepaalde ziekten op de tuin.
Woord vooraf:
Onderzoek van de laatste jaren heeft aangetoond dat planten zelf een rol spelen in het zoekproces van natuurlijke vijanden. Wanneer ze last hebben van insektenvraat zenden planten bepaalde geurstoffen uit waar de natuurlijke vijand, bijvoorbeeld een sluipwesp, door wordt aangetrokken. Kunstmatig beschadigde planten produceren deze stoffen niet. De plant roept als het ware zelf de hulp in van een natuurlijke vijand. Deze groene hulpkreten zijn sterk afhankelijk van de groeiomstandigheden en conditie van de plant. Parasieten kunnen echter leren welke stoffen de aanwezigheid van gastheren verraden. Het leerproces is te vergelijken met het leren van bloemeneigenschappen door bijen als zij daar belonende nectar in vinden. De beloning bij parasieten is het vinden van een gastheer. Op hetzelfde moment worden geuren, kleuren en vormen van het voedsel van de gastheer en de omgeving aangeleerd. Een sluipwesp die parasiteert op rupsen van koolwitjes, leert op welke koolsoort ze haar gastheer heeft gevonden, en verkiest dan voortaan bijvoorbeeld rode kool boven spruitjes.Het is heel belangrijk dat er voldoende voedselaanbod voor de natuurlijke vijanden aanwezig is. Hongerige parasieten zijn niet geïnteresseerd in plaaginsekten maar richten zich op voedsel. Indien dit voedsel niet in het gewas aanwezig is trekken de parasieten weg of sterven.
Onderzoek richt zich dan ook op het behouden van een diverse natuurlijke flora of gebruik te maken van tussenplant of ondergroei van bepaalde bloeiende plantensoorten, zoals in de wijnteelt in Zwitserland bijvoorbeeld al gebeurt.
(Geselecteerd afkomstig uit een lezing van professor Louise Vet)

LIGGING VAN DE TUIN OOK BELANGRIJK:
Ook de opbouw van de tuin helpt mee. Door planten strategisch te plaatsen, is de tuin beter
bewapend tegen ziekten. Combinatieteelt noem je dat.
Zo is het verstandig om in de buurt van luisgevoelige planten (zoals rozen) munt, salie, tijm,
lavendel of melisse te planten.
Luizen houden niet van de uitgesproken geur van deze planten.

AALTJES;
Strooi houtas en zaai oostindische kers. Tagetes helpen ook wel aardig.

Aardvlooien;
Koud water sproeien. Ook helpt nicotine-aftreksel gemaakt van 100 gr. tabak in 1 liter water. Laat dit weken en vul dit later aan met 5 liter water. Let er wel op dat het middel voor ons ook giftig is. Als u met een plank met teer wappert dan springen de aardvlooien op en blijven op de plank vast zitten.

COLORADOKEVER;
De natuurlijke vijand is de spin (langpoot). De aardappels van de wind afschermen helpt ook. Zet hiervoor bijvoorbeeld een haag. U kunt als u genoeg tijd heeft ook de planten naar larven afzoeken.
.Duurzame gewasbescherming
De derde lezing werd verzorgd door professor Louise Vet, hoogleraar aan de vakgroep Entomologie van de Landbouwuniversiteit Wageningen. De agrarische sector is klaar voor een andere vorm van gewasbescherming, aldus de inleidster. De nadelen van chemische bestrijdingsmiddelen zijn alom bekend. Toekomstige gewasbescherming zal verregaand gebaseerd moeten worden op het voorkomen van ziekten, plagen en onkruiden, o.a. door een ruimere inzet van resistente gewassen en het bevorderen van biologische bestrijding door predatoren en parasieten. Als dit doorgaat breken er goede tijden aan voor nuttige insekten.
De hooiwagen is geen insect, maar een spinachtige.
Het is wel geen spin. Hij weeft geen web, maar rent achter zijn prooien aan!
Als hij echter gepakt wordt, dan kan hij een poot loslaten om dan weg te vluchten.
Hij eet levende en dode insectjes, schimmels, vruchten...
Hij leeft op vochtige plaatsen, in kelders, op bomen, in het struikgewas en tussen afgevallen bladeren.
Insektenplagen ontstaan vaak door het gebruik van chemische middelen. Natuurlijke vijanden en
niet-plaaginsekten worden gedood en een nieuwe plaag steekt de kop op.
Stoppen met spuiten betekent dikwijls een afname van het aantal plagen doordat de natuurlijke bestrijding weer op gang komt.
Vruchtwisseling, preventief inzetten van biologische bestrijdingsmiddelen en het inbouwen van schuilplaatsen en voedselbronnen voor natuurlijke vijanden is een manier van werken.
Als bijvoorbeeld stroken kool- en aardappelplanten elkaar afwisselen blijkt dat de coloradokever zodanig te verwarren, dat hij de aardappelplanten niet meer kan vinden.

KNOLVOET;
Heeft u daar last van, dan is de oorzaak meestal dat de P.H. te laag is. U kunt dan op die plaatsen drie jaar geen kool zetten omdat de veroorzakende schimmel (Plasmodiophora brassicabacterie) anders gewoon blijft voortleven.

KOOLVLIEG;
Maak een kraag van asvaltpapier en leg deze onder aan de kool om de stam.

KNAAGDIEREN;
Plant om de tuin zonnebloemen en om de fruitbomen narcissen. Narcissen helpen vooral woelmuizen en ratten te verjagen.

LUIS;
Tegen luis zijn er diverse middeltjes die op een tamelijk vriendelijke manier werken.
Het beste is natuurlijk een aantal lieveheersbeestjes uitzetten op de belaagde planten, dat zijn hun natuurlijke vijanden (hun larven eten zelfs nog een hapje mee).
Goed helpt ook brandnetelgier.
Dit maakt u van een kilo brandnetels die 24 uur of langer in een emmer met water moeten trekken. Het stinkt wel, maar werkt ook nog versterkend voor de plant. De gier door een oude nylonkous zeven en verspuiten met een plantenspuit.
Zeepspiritus is wat minder vriendelijk en niet zo goed voor de plant omdat het vlekken achter laat en de chlorofylvorming in het blad tegen gaat.
Wilt u toch zeepspiritus dan hier het recept:
ZEEPSPIRITUS;
200 gr.zachte(groene) zeep 30 gr.spiritus 10 liter water

Maar er is een goed voorbehoedsmiddel tegen luis, een kruidenaftreksel. Zie recepten verderop deze pagina!

MOLLEN;
Als u dan perséé van de mollen af wilt(wat ik u niet kan aanraden), dan kunt u ze verjagen met kampferballen, carbid,fritellaria imperalis,....en een lap gedrenkt in aftreksel van een zoute haring. Daar krijgt u volgens mij iedereen mee weg.

MEELDOUW;
Uiengier

OORWURMEN;
Zijn nauwelijks schadelijk. U kunt ze vangen met omgekeerde bloempotten met daarin houtwol. Verder blijven ze uit de buurt van stukjes zonnebloem.

REEEN
Hoe vraat van reeen te voorkomen?
Hang een paar nylon kousen met mensenhaar op. Dat blijkt reeen op een afstand te houden.

ROEST;
Selderijplanten, coniferen.

RITNAALDEN;
Vangt u met stukjes appel of wortel.

RUPSEN;
Zoek de eitjes of maak ook hiervoor een kruidenaftreksel. Ook helpt iets tafelzout strooien op de jonge koolplanten. Fijngehakt ligustrum en gras houdt ze ook op een afstand. Als u kippen heeft, even er oploslaten gaat ook byzonder goed en vooral snel.

SLAKKEN;
Worden het best op een afstand gehouden met afweer planten zoals salie, hysop of gekneusde denneschors. Ook met fijngestampte eierschillen, dennetwijgen, kiezels. Strooien met kalk rond de bedden of zaagsel helpt ook. U kunt ze elders brengen door ze eerst te vangen met vochtig houtwol, stro of rabarberbladen. Het ingegraven blikje bier werkt ook erg goed, maar niet diervriendelijk.
Wilt u ze liever niet verdelgen maar op een afstand houden? Overgiet uw planten dan met knoflookwater. Knoflookwater maakt u door een paar gekneusde knof lookteentjes een etmaal in een emmer water te laten weken.

SPINT;
Boerenwormkruid.

UIENVLIEG;
Kamille tussen de uien en in combinatie met wortelen weren de vlieg.

VEENMOL;
Vangen in omgekeerde bloempotten met houtwol. Ook takken van de hazelaar helpen.

WITTE VLIEG;
Brandnetelaftreksel en gier, oostindische kers en afrikaantjes.

WORTELVLIEG;
Zet er prei of uien tussen de rijen wortelen. Ook kan men het voorkomen door niet voor eind april te zaaien. Maar wel voor 15 juni. Laat wortelen nooit te lang in de grond staan.

ENIGE ALTERNATIEVE MIDDELEN, RAAD EN RECEPTEN TEGEN PLAGEN EN ZIEKTEN OP DE GROENTETUIN.

ZADEN;
Het beste is om te beginnen het zaad wat u gebruikt te ontsmetten van giftige bestanddelen. Dat kan men doen door de zaden te spoelen, drogen en dan is het klaar om te zaaien. Dit is om alvast een aantal ziekten te voorkomen.

KRUIDENOPLOSSING;
Hiervoor doet u in een emmer een ons suiker voor het gistingsproces.
Daarbij gaan een flink aantal bladeren van brandnetels, bosbessen, vlieren en afrikaantjes (tagetes). Zoekt u in elk geval bladeren van planten of kruiden die sterk geuren en nooit last hebben van luis.
Deze planten bezitten de natuurlijke afweerstoffen tegen luis en daar maken we dan handig gebruik van. Daarna vult u de emmer verder met water en laat deze 3 weken staan.
Zeef dan de vloeistof eruit en spuit het over de planten.
Om het geheel een beetje kleverig te maken moet u er wat denne-afval (naalden) waar hars inzit of kali-waterglas 0,5% mengsel (kalium silicaat-(K2SiO3)) door doen.
Er zijn nog veel meer middelen te maken tegen plagen en ziekten, maar voor een gezonde tuin is het overbodig hier verder op in te gaan.
Voor tomaten kunt u een aparte composthoop opzetten. Doe zoals bij een normale komposthoop maar werkt er dan extra veel tomatenloof doorheen van dit jaar, voor het volgende jaar.

RECEPT VOOR ZAAIBAD;
Maak voor een zaaibad een bad van compostpreparaat. Men doet 1 portie (ong. 23 gram ) van het preparaat in ong. 2liter water(lauwwarm) en laat dit 24 uur staan. Terwijl om de 3 uur even wordt geroerd (ind. mogelijk). Of 1 uur constant roeren.
Als compostpreparaat kunt u b.v. No 500 nemen.(dat is koemest-preparaat). Doe het zaad daarna ong. 15 minuten in dit bad. Om het zaad te drogen neemt u een droge doek en spreidt het daarop uit.
Dit alles geldt ook voor pootaardappels.

HECHTMIDDELEN VOOR TE SPUITEN MIDDELEN.
1- Kaliwaterglas (kalium silicaat-(K2SiO3))
2- Groene of zachte zeep
3- Dennehars (aftreksel van dennenaalden b.v.)

SCHIMMELZIEKTEN ;
1. Algenkalk (zeealgenkalk of maerl )
Toepassing; Deze kalk (in poedervorm) oplossen in water.
Hierna verspuiten.
Zeef wel de oplossing eerst goed tegen verstopping.
2. Plantengier van vioolachtigen Verspuiten.
3. Paardestaartthee (Equisetum arvense). Wordt ook wel heermoes of heremoes genoemd.
RECEPT; Het kruid drogen en opslaan.
Het gedroogde kruid wordt in een verhouding van 20 gram op 1 liter water gekookt gedurende minstens een half uur.
Daarna laten trekken (liefst wel 2 dagen).
Dit aftreksel verdunnen tot 1 : 4 of sterker.
Nooit leidingwater gebruiken vanwege het chloor.
Oorzaak: Waarschijnlijk schimmel.
Schimmelziekten ontstaan vaak door te kort aan licht en een overmaat aan vocht.
Verder aftreksel van vioolachtigen verspuiten.

MIDDELEN TEGEN VERSCHILLENDE INSECTEN (vooral tegen luis).
Brandnetel - (Urtica dioica).
De brandnetel wordt op twee manieren als bestrijdingsmiddel gebruikt. N.L.
a. Als vers aftreksel
b. Als gier (dit stinkt behoorlijk).
Toepassing a.
De brandnetels worden gemaaid voor de bloei en in een ton van hout of steen gedaan, zodat het juist onder water komt te staan.
Na 4 uur kan dit verdund worden verspoten. De sterkte kunt u zelf bepalen. Dat ligt aan het gewas. Is dit erg zwak, dan wat meer ver dunnen. Ik gebruik het zelf van 2 tot 10 x verdund. Deze bespuiting een flink aantal malen herhalen.
Toepassing b.
Om gier te maken laat u de brandnetels ongeveer een week staan. Dit na zeven goed verdunnen. Gier werkt tevens nog als bemesting en is ook zeer geschikt om er compost mee te starten of gewoon te overgieten.

TEGEN LUIS ;
Zaagwespen en Zwarte luis
In b.v. bonen helpt goed brandnetelgier.
Ook helpt tegen zwarte luis, de tuinbonen goed op de wind te kweken.

TEGEN BLOEDLUIS.
Komt vooral voor op appelbomen. Hiertoe gebruikt u aftreksel van de oostindische kers en u zet ook wat planten hiervan rond de boom. Aftreksel meerdere malen herhalen. Planten doet u in mei, want oostindische kers kan niet tegen nachtvorst.

QUASSIA(bitterhout)
Tegen luis, rupsen enz. Ook tegen de zaagwesp op appels en peren.
Het is in de kruidenwinkel in de vorm van grofgemalen stukjeste verkrijgen.
Bereiding:
250 gr. Quassia op 2 liter water.
Een half uur koken, zeven, dan 300 gr zachte zeep erin oplossen en verder 10 liter water (geen leidingwater) toevoegen.

TEGEN RUPSEN EN MADEN HELPT:
1. Boerenwormkruid(Tanacetim Vulgere) Toepassing; Het kruid wordt eerst tot poeder gemaald. Wordt daarna met het zaad mee gezaaid. Of ook wel later over het zaaibed gestrooid. Na opkomst behandeling herhalen.
2. Quassia (bitterhout)
Het is in de kruidenwinkel te verkrijgen.
RECEPT: 250 gr. op 2 liter water. Een half uur koken en dan zeven. Dan 300 gr. zachte zeep erin oplossen en verder verdunnen tot 10 liter vloeistof met water.
3. RYANIA
Deze fijngemalen houtsoort werkt ook speciaal tegen rupsen van de fruitmot en peenvlieg. Ryania is op moment van schrijven nog niet officieel toegelaten in Nederland. Wel in Duitsland en Zwitserland.

TEGEN SCHURFT (op appels b.v)
Kaliwaterglas (kalium silicaat)in een 0,3% tot 0,5%-ige oplossing. Het dient meer als voorbehoedsmiddel dan als bestrijdingsmid-del.

TEGEN AALTJES
Houtas strooien voor en na het zaaien of poten. Zaai ook wat zaden van de Oostindische kers mee. Helpt vooral bij peen en aardappels. Ook tagetes helpt.

ZAAGWESPEN Quassia (zie Rupsen)

PEENVLIEG
Boerenwormkruid (zie rupsen).
Zet uien naast de penen tegen deze vlieg. Dit is meestal afdoende.
Gier van ALSEM(Artemissia absinthum).

IS ONKRUID NUTTIG?
Het is gebleken dat het hardnekkigste onkruid soms ook nuttigkan zijn. (Zie artikel hierover verderop)

EQUISETUM ARVENSE(HEERMOES OF PAARDESTAART)
Zeer geschikt om aftreksel van te maken tegen verschillendeziekten op de tuin.
Komt niet zo veel voor in Nederland, maar is op sommige plaatsen praktisch onuitroeibaar.
Het heeft heel taaie diepgaande wortelstokken en het voorkomen van deze plant duidt er meestal op dat de doorlatendheid van de grond slecht is(b.v. kleigrond).
In het voorjaar komen de sporendragende scheuten zonder bladgroen. Daarna komen de groene scheuten met een merkwaardige mathematische kristalachtige structuur en een hoog kiezelgehalte. Daardoor kan het aftreksel van deze plant de weerstand vooraltegen schimmels, andere planten helpen. (Ook knolvoet is eenschimmelziekte).

URTICA DIOCA (brandnetel)
De bekende brandnetel die door vele mensen wordt gehaat en verafschuwd, is een enorme weldoener.
Op plaatsen waar hij groeit, werkt hij regulerend. Men treft hem vaak aan op plaatsen waar een overmaat aan afvalstoffen terecht is gekomen, zoals een verlaten boerenerf of kippenren, of onder een reigerkolonie in het bos. Het teveel aan stikstof wordt verwerkt. Ook worden schadelijke effecten van een overmaat of te kort aan ijzer verzacht doorde brandnetel. Verder is hij versterkend en zuiverend voor de mens (als soep in het voorjaar) en ook uitstekend als hooi gedroogd kruid gedurende de hele winter voor alle huisdieren (als extraatjebij het voer).
Uitstekend geschikt om er middelen tegen luis van te maken.

Uw fruit groeit niet goed of kwakkelt?
Boompap bevordert het groeien.
Dit is een stambemesting.
Fruitbomen hebben een zeer dunne schors waaronder het cambiumligt. Het cambium is een dunne cellaag rondom de stam of tak vlakonder het schorsvlak, die een belangrijke functie heeft i.v.m. de dikte groei. Daar bedoel ik dus het dikker worden van de boom mee. Dit is de cellaag die cellen heeft die zich nog kunnen delen, dus het meest actieve deel van de boom i.v.m. de groei. Met de pap wordt in de winter of vroege voorjaar gespoten op de stam van de boom of er mee ingesmeerd (op de takken spui-ten, op de stam smeren).
De pap bestaat uit klei, gezeefde koemest, runderbloed of bloedmeel en soms nog kaliwaterglas en koemestpreparaat 500.
De bereiding;
Er worden 3 porties koemest geroerd in 30 liter lauwwarmregenwater, waaraan 7,5 kg kaolin of andere heel fijne kleiwordt toegevoegd.
Dit mengesel blijft een nacht staan, zodatde klei door en door zacht wordt en zwelt. Tegelijkertijdwordt 40 liter stroo-vrije verse koemest in 40 liter water te weken gezet.
De volgende dag kan deze verdunde mest door een zeef van vliegengaas worden gezeefd, maar niet te zeer gevreven, daar dan teveel vezels door de zeef gaan, die naderhand de spuit verstoppen.
De klei en gezeefde koemest kunnen bij elkaar worden gegoten en er kan nog aan toegevoegd worden; 10 liter runderbloed of 1,5 kg bloedmeel, 5 Liter paardestaartthee en 1liter kaliwaterglas.
Het geheel moet tenslotte nog zoveel verdund worden dat het spuitbaar is door een wat grove sproeikop. In kleinere tuinen wordt dit mengsel ook wel verdund met de kwast of borstel op stam en takken van de bomen gesmeerd. Gaat het om oudere, verwaarloosde bomen, dan moet men eerst ruwe plekken goed afborstelen met een staalborstel en kankerwonden uitsnijden, waarna dit alles wordt ingesmeerd met pap en dan prachtig overgroeid en gaaf wordt.

KALIWATERGLAS (KALIUM SILICAAT-(K2SiO3))
Dit is een 0,3%- 0,5%-ige oplossing welke helpt tegen schurft op fruitbomen. Het blad neemt de kiezel gedeeltelijk op en er wordt een beschermend laagje gevormd, waaronder het bladharder wordt en de schimmel minder makkelijk binnendringt (dus alleen als voorbehoedsmiddel). Het is tevens een goed hechtmiddel voor alle te verspuiten middelen die we zelf maken.
Kaliwaterglas was vroeger bij de drogist te koop. Tegenwoordig schijnen ze niet meer te weten waar ik het over hebt. Inmiddels, dankzij tips van lezers heb ik twee adressen genoteerd in hoofdstuk 1 onderaan de pagina.
mulano@zonnet.nl

SUIKEROPLOSSING
Deze oplossing om bloesem te bespuiten maakt men door 1 deel suiker en 1 deel water al roerend aan de kook te brengen.
Zodra het kookpunt bereikt is, wordt deze oplossing opeens helder en moet dan ook onmiddelijk van het vuur worden genomen. Anders kristalliseerd de suiker weer.
Na afkoelen gieten we de oplossing door een fijne zeef (panty) en is ze gereed omte worden verstoven in de bloesem (waarvan de eerste blaadjesvallen) van b.v. appelen, peren, pruimen, kersen, rode aalbes, meloenen etc.
Dit dient bij windstil weer te geschieden. De temperatuur moet boven de 10 graden celcius liggen, want bij lager temperaturen vliegen bijen niet uit.

BOERENWORMKRUID ;
Deze plant groeid in het wild langs akkers en wegbermen op zandgronden. Hij werd vroeger door boeren tegen wormen gebruikt.
In gedroogde vorm en tot poeder gemalen wordt hij als voorbehoedsmiddel tegen de peenvlieg (en andere maden) toegepast.
Het poeder kan met het zaad worden meegezaaid of los op het zaaibed worden gestrooid en daarna ingeharkt. Na opkomst kan de behandeling nog enkele keren worden herhaald, b.v. om de 2 a 3 weken.

Naar boven